รู้จัก “ฮอร์โมน” สารเคมีสำคัญ ควบคุมทั้งร่างกายและจิตใจ

Disclaimer: ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงการให้ข้อมูลทั่วไป ไม่สามารถทดแทนการให้คำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ได้ โปรดปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนการใช้ยาทุกครั้ง

Key Takeaways

• ฮอร์โมนคือสารเคมีชนิดหนึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อควบคุมการทำงานต่าง ๆ ของร่างกาย โดยจะถูกหลั่งออกมาจากต่อมไร้ท่อ

• เป็นสารเคมีมีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโต การเผาผลาญ ระบบสืบพันธุ์ และอารมณ์

• สามารถเลือกซื้อแพ็กเกจตรวจวัดระดับฮอร์โมนราคาพิเศษจากโรงพยาบาลในเครือ BDMS ได้ที่ Health Plaza

ฮอร์โมนคืออะไร สำคัญอย่างไรต่อร่างกาย?

ฮอร์โมน (Hormone) คือสารเคมีชนิดหนึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อควบคุมการทำงานต่าง ๆ ของร่างกาย โดยจะถูกหลั่งออกมาจากต่อมไร้ท่อ (Endocrine Glands) แล้วเดินทางผ่านกระแสเลือดไปยังอวัยวะเป้าหมาย เพื่อกระตุ้นหรือควบคุมการทำงาน ตัวอย่างฮอร์โมนในร่างกายที่สำคัญ เช่น อินซูลิน (Insulin), เอสโตรเจน (Estrogen), ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน (Testosterone), ฮอร์โมน โปรเจสเตอโรน (Progesterone)

BeDee Tips: เทคฮอร์โมน อย่างไรให้ปลอดภัย อ่านเลย

แหล่งกำเนิดฮอร์โมนมาจากอะไร?

ฮอร์โมนในร่างกายของเรานั้นถูกผลิตจาก “ต่อมไร้ท่อ” (Endocrine Glands) ซึ่งเป็นอวัยวะที่สร้างและหลั่งฮอร์โมนเข้าสู่กระแสเลือดโดยตรง เพื่อควบคุมการทำงานต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น การเจริญเติบโต การเผาผลาญ ระบบสืบพันธุ์ และอารมณ์ แหล่งกำเนิดฮอร์โมนที่สำคัญในร่างกาย เช่น ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland), ไฮโพทาลามัส (Hypothalamus), ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland), ต่อมหมวกไต (Adrenal glands) และตับอ่อน (Pancreas) เป็นต้น

ฮอร์โมนมีอะไรบ้าง แบ่งเป็นกี่ประเภท?

ฮอร์โมนในร่างกายของเรานั้นมีมากมาย ควบคุมระบบต่าง ๆ ทั้งร่างกาย โดยทั่วไปแล้วสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้

แบ่งตามสารตั้งต้น

• Peptide Hormones (ฮอร์โมนโปรตีน)เช่น อินซูลิน (Insulin), ADH, Oxytocin, โกรทฮอร์โมน (Growth hormone)

• Steroid Hormones (ฮอร์โมนสเตียรอยด์)เช่น คอร์ติซอล (Cortisol), เอสโตรเจน (Estrogen), เทสโทสเตอโรน (Testosterone)

• Amino Acid–Derived Hormones (ฮอร์โมนจากกรดอะมิโน)เช่น ไทรอกซีน (Thyroxine หรือ T4), อะดรีนาลีน Adrenaline (Epinephrine)

แบ่งตามการทำงาน

• ฮอร์โมนควบคุมการเจริญเติบโตและพัฒนาการGrowth Hormone กระตุ้นการเจริญเติบโตของร่างกายThyroid Hormone ควบคุมระบบเผาผลาญและพัฒนาสมอง

• Growth Hormone กระตุ้นการเจริญเติบโตของร่างกาย

• Thyroid Hormone ควบคุมระบบเผาผลาญและพัฒนาสมอง

• ฮอร์โมนเพศTestosterone ฮอร์โมนเพศชายEstrogen, Progesterone ฮอร์โมนเพศหญิง

• Testosterone ฮอร์โมนเพศชาย

• Estrogen, Progesterone ฮอร์โมนเพศหญิง

• ฮอร์โมนควบคุมระดับน้ำตาลและพลังงานInsulin ลดระดับน้ำตาลในเลือดGlucagon เพิ่มระดับน้ำตาลในเลือดCortisol เกี่ยวข้องกับความเครียดและพลังงาน

• Insulin ลดระดับน้ำตาลในเลือด

• Glucagon เพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด

• Cortisol เกี่ยวข้องกับความเครียดและพลังงาน

• ฮอร์โมนเกี่ยวกับระบบน้ำและแร่ธาตุAldosterone ควบคุมสมดุลโซเดียมและโพแทสเซียมAntidiuretic Hormone (ADH) ควบคุมการดูดซึมน้ำในไต

• Aldosterone ควบคุมสมดุลโซเดียมและโพแทสเซียม

• Antidiuretic Hormone (ADH) ควบคุมการดูดซึมน้ำในไต

• ฮอร์โมนเกี่ยวกับความเครียดและอารมณ์Adrenaline (Epinephrine) กระตุ้นร่างกายเมื่อเกิดความเครียดSerotonin, Dopamine ส่งผลต่ออารมณ์ ความสุข และสมาธิ

• Adrenaline (Epinephrine) กระตุ้นร่างกายเมื่อเกิดความเครียด

• Serotonin, Dopamine ส่งผลต่ออารมณ์ ความสุข และสมาธิ

ฮอร์โมนที่สำคัญในร่างกายมีอะไรบ้าง?

ฮอร์โมนเป็นสารเคมีที่สำคัญอย่างยิ่งต่อร่างกาย ส่งผลต่อการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ทั่วทั้งร่างกาย เปรียบเสมือน “สารสื่อสาร” ที่คอยควบคุมและประสานการทำงานของระบบต่าง ๆ ให้ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ ตัวอย่างฮอร์โมนที่มีความสำคัญต่อร่างกาย เช่น

• อินซูลิน (Insulin) ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด

• โกรทฮอร์โมน (Growth Hormone) กระตุ้นการเจริญเติบโตของร่างกายและกล้ามเนื้อ

• คอร์ติซอล (Cortisol) ตอบสนองต่อความเครียด ควบคุมระดับน้ำตาลและความดัน

• อะดรีนาลีน (Adrenaline) ทำให้ร่างกายพร้อมตอบสนองต่อสถานการณ์ฉุกเฉิน (Fight or flight)

• เอสโตรเจน (Estrogen) ควบคุมรอบเดือนและลักษณะเพศหญิง

• โปรเจสเตอโรน (Progesterone) ควบคุมการตั้งครรภ์และรอบเดือน

• เทสโทสเตอโรน (Testosterone) ควบคุมลักษณะเพศชาย การสร้างกล้ามเนื้อ และความต้องการทางเพศ

• เมลาโทนิน (Melatonin) ควบคุมวงจรการนอนหลับ

ปัจจัยที่ส่งผลต่อระดับฮอร์โมนในร่างกายมีอะไรบ้าง?

รูปแบบการใช้ชีวิต การพักผ่อน สุขภาพจิต และการรับประทานอาหารนั้นล้วนเป็นปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อระดับฮอร์โมนในร่างกายทั้งสิ้น โดยมีรายละเอียดดังนี้

อายุ

ฮอร์โมนบางชนิด เช่น โกรทฮอร์โมน และฮอร์โมนเพศจะเปลี่ยนแปลงตามช่วงวัย หรือในกรณีวัยทอง วัยหมดประจำเดือนจะทำให้เอสโตรเจนลดลง และเทสโทสเตอโรนลดลงในเพศหญิงและเพศชาย

ความเครียด

ความเครียดเรื้อรังทำให้ระดับคอร์ติซอล (Cortisol) สูงขึ้น ซึ่งส่งผลต่อการนอน ระบบเผาผลาญ และภูมิคุ้มกัน

อาหาร

อาหารที่มีน้ำตาลสูง ไขมันทรานส์ หรือคาเฟอีนมากเกินไป และการขาดวิตามินบางชนิด ทำให้ฮอร์โมนขาดสมดุล

การนอนหลับ

การนอนหลับเป็นสิ่งสำคัญอย่างมาก การอดนอนหรือการพักผ่อนไม่เป็นเวลาส่งผลต่อการหลั่งเมลาโทนิน โกรทฮอร์โมน และอินซูลิน

กรรมพันธุ์

โรคทางต่อมไร้ท่อบางชนิด เช่น ไทรอยด์ เบาหวาน สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้

หากฮอร์โมนไม่สมดุลจะส่งผลอะไรต่อร่างกาย?

เนื่องจากฮอร์โมนมีบทบาทสำคัญในการควบคุมการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ เมื่อฮอร์โมนในร่างกายไม่สมดุล ไม่ว่าจะมากหรือน้อยเกินไปล้วนส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ ในร่างกาย อาการที่พบได้ เช่น

• หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน

• เสี่ยงต่อการเกิดโรคซึมเศร้า หรือโรควิตกกังวล

• นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก อ่อนเพลีย

• น้ำหนักเพิ่มหรือลดผิดปกติ

• ระบบเผาผลาญแย่ลง

• ผิวแห้ง สิวเรื้อรัง

• ผมร่วง ผมบาง

• ประจำเดือนมาไม่ปกติ

• มีบุตรยาก

• ร้อนวูบวาบ เหงื่อออกมากตอนกลางคืนในวัยทอง

• ความต้องการทางเพศลดลง

วิธีปรับสมดุลฮอร์โมนในร่างกายควรทำอย่างไร?

โดยทั่วไปแล้ววิธีการปรับสมดุลฮอร์โมนในร่างกายนั้นคือการเน้นดูแลสุขภาพโดยรวมให้แข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจ ตัวอย่างวิธีที่เราสามารถดูแลระดับฮอร์โมนให้กลับมาปกติได้ เช่น

ทานอาหารมีประโยชน์

• เพิ่มไขมันดี เช่น อะโวคาโด ปลาแซลมอน ถั่วต่าง ๆ

• ทานคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน เช่น ข้าวกล้อง ธัญพืช แป้งไม่ขัดสี

• หลีกเลี่ยงอาหารน้ำตาลสูง ไขมันทรานส์ และอาหารแปรรูป

• รับประทานโปรตีนให้เพียงพอในแต่ละมื้อ

พักผ่อนให้เพียงพอและได้คุณภาพ

• นอนหลับวันละ 7–9 ชั่วโมง

• เข้านอนและตื่นนอนในช่วงเวลาเดิมทุกวัน

• ไม่ควรเล่นโทรศัพท์ก่อนนอนเนื่องจากแสงสีฟ้าจากหน้าจอจะรบกวนการนอนหลับ

• การนอนหลับไม่เพียงพอและไม่ได้คุณภาพจะะส่งผลต่อฮอร์โมนคอร์ติซอล, อินซูลิน และฮอร์โมนเพศ

ลดความเครียด

• ความเครียดเรื้อรังส่งผลให้คอร์ติซอลซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียดมีระดับสูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อการนอน น้ำหนัก และภูมิคุ้มกัน

• วิธีลดความเครียดคือการฝึกสมาธิ ฝึกโยคะ หรือการฝึกหายใจลึก

ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• การออกกำลังกายช่วยเพิ่มเอ็นดอร์ฟิน โกรทฮอร์โมน และปรับอินซูลินให้สมดุล ควรออกกกำลังกายอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที

ตรวจสุขภาพและระดับฮอร์โมนเป็นประจำ

• โดยเฉพาะเพศหญิงวัย 35 ปีขึ้นไป หรือผู้มีอาการผิดปกติ เช่น นอนไม่หลับ รอบเดือนไม่ปกติ น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว หรือวัยหมดประจำเดือน ควรตรวจวัดระดับฮอร์โมน

ช้อปแพ็กเกจวัคซีนตรวจวัดระดับฮอร์โมนราคาพิเศษจากโรงพยาบาลในเครือ BDMS พร้อมส่วนลด On Top ได้ที่นี่